Que a vida é unha viaxe é algo que xa está dito por poetas e
pensadores de todas as épocas, de Lao-Tsé a Hemingway; que o turismo sosteña
algo desa idea fundadora é máis discutible, pero aínda que sexa coa forma esvaída
dun reflexo, hai algo que quizáis non poida eliminarse por máis que botáramos
raíces, unha especie de nomadismo ancestral que busca formas de expresión e
solo podemos domesticar a duras penas.
Buscar as latitudes máis apropiadas para cada época do ano
podía perfectamente ser un ideal de vida que combinase o mellor da nosa dobre
natureza, nómade e sedentaria, como as cigoñas que volven cada primavera ou as andoriñas
que aniñan no oco máis discreto do balcón. Claro que aos animáis móveos a
supervivencia, é a súa propia bioloxía a que aprendeu (aínda que esto pareza un
contrasentido non o é) a facer cíclicamente o que millóns de humanos siguen a practicar
pola lacerante miseria das súas condicións de vida. Da arrepíos contemplar a
liña tortuosa que une a vida e a morte dos migrantes que buscan melloralas, incrementando
a súa cifra máis dun 50% no que levamos de século XXI (estimada en 281 millóns
de persoas en 2020, o 3,6% da poboación mundial).
As diferenzas socioeconómicas producidas na historia da nosa
especie son teimudas. Fannos ser migrantes coma os ñus do Serengeti que, nunha
das secuencias máis impresionantes dos documentáis sobre mundo animal,
percorren centenares de kilómetros na procura de pastos, atravesando ríos
infestados de reptiles famentos. Quitando a capa humanizadora de decenas de
miles de anos, as condutas humanas non son tan diferentes. Algunhas especies de
formigas africanas reciben o alcume de “formigas safari” porque percorren
grandes distancias de bosque e sabana, en columnas de millóns, na procura de
novos formigueiros (en kiswahili, “safari” significa precisamente “viaxe”). Por
outra parte, parece que a “antropausa” do confinamento tivo un gran impacto na
conducta dos animáis e os seus desprazamentos.
John Berger ten escrito sobre o contraste entre a
proliferación dos zoolóxicos e a desaparición dos animáis na vida cotiá (a non
ser como mascotas). Algo así pasa co turismo. O seu éxito vai unido ás
dificultades crecentes para unha verdadeira viaxe. Coma transportes en masa de
animáis vivos, o que predomina é o modelo das cidades asolagadas de turistas,
de consecuencias nefastas para o medio ambiente e os prezos da vivenda. Tamén o
asentamento humano permanente, a nosa sedentarización ancestral, recorda aos
animáis que se foron facendo domésticos. Nunca podemos deixar atrás de todo as
nosas orixes.
Nestes está o impulso da viaxe. Os humanos viaxaron sempre, para
expandirse, favorecer os intercambios ou para adquirir bens de prestixio que suliñen
as diferenzas de estatus; pero tamén polo puro pracer do coñecemento, como
seguindo unha liña de fuga, unha chamada. Gregos como Heródoto, magrebís como Ibn
Battuta ou prusianos como Alexander Von Humboldt seguiron ese impulso
explorador que leva fóra do de un propio, facendo ver que non ten por qué ser
como é. Viaxar é unha escola de tolerancia,
sirve para entrar en formas superiores de comunidade.
Así que non perdas, lector, esa mirada aberta e ancestral cando
viaxes, se non queres levar enriba todo o teu mundo sen aspirar a que sexa
cambiado. Sería como dar voltas en torno á cárcere do idéntico. Pola contra, lixeiros
de equipaxe como dicía Machado é como se debe viaxar na vida.
(EL PROGRESO, 9/07/2023)
