VIAXAR COMO ANIMAIS

 

Que a vida é unha viaxe é algo que xa está dito por poetas e pensadores de todas as épocas, de Lao-Tsé a Hemingway; que o turismo sosteña algo desa idea fundadora é máis discutible, pero aínda que sexa coa forma esvaída dun reflexo, hai algo que quizáis non poida eliminarse por máis que botáramos raíces, unha especie de nomadismo ancestral que busca formas de expresión e solo podemos domesticar a duras penas.

Buscar as latitudes máis apropiadas para cada época do ano podía perfectamente ser un ideal de vida que combinase o mellor da nosa dobre natureza, nómade e sedentaria, como as cigoñas que volven cada primavera ou as andoriñas que aniñan no oco máis discreto do balcón. Claro que aos animáis móveos a supervivencia, é a súa propia bioloxía a que aprendeu (aínda que esto pareza un contrasentido non o é) a facer cíclicamente o que millóns de humanos siguen a practicar pola lacerante miseria das súas condicións de vida. Da arrepíos contemplar a liña tortuosa que une a vida e a morte dos migrantes que buscan melloralas, incrementando a súa cifra máis dun 50% no que levamos de século XXI (estimada en 281 millóns de persoas en 2020, o 3,6% da poboación mundial).

As diferenzas socioeconómicas producidas na historia da nosa especie son teimudas. Fannos ser migrantes coma os ñus do Serengeti que, nunha das secuencias máis impresionantes dos documentáis sobre mundo animal, percorren centenares de kilómetros na procura de pastos, atravesando ríos infestados de reptiles famentos. Quitando a capa humanizadora de decenas de miles de anos, as condutas humanas non son tan diferentes. Algunhas especies de formigas africanas reciben o alcume de “formigas safari” porque percorren grandes distancias de bosque e sabana, en columnas de millóns, na procura de novos formigueiros (en kiswahili, “safari” significa precisamente “viaxe”). Por outra parte, parece que a “antropausa” do confinamento tivo un gran impacto na conducta dos animáis e os seus desprazamentos.

John Berger ten escrito sobre o contraste entre a proliferación dos zoolóxicos e a desaparición dos animáis na vida cotiá (a non ser como mascotas). Algo así pasa co turismo. O seu éxito vai unido ás dificultades crecentes para unha verdadeira viaxe. Coma transportes en masa de animáis vivos, o que predomina é o modelo das cidades asolagadas de turistas, de consecuencias nefastas para o medio ambiente e os prezos da vivenda. Tamén o asentamento humano permanente, a nosa sedentarización ancestral, recorda aos animáis que se foron facendo domésticos. Nunca podemos deixar atrás de todo as nosas orixes.

Nestes está o impulso da viaxe. Os humanos viaxaron sempre, para expandirse, favorecer os intercambios ou para adquirir bens de prestixio que suliñen as diferenzas de estatus; pero tamén polo puro pracer do coñecemento, como seguindo unha liña de fuga, unha chamada. Gregos como Heródoto, magrebís como Ibn Battuta ou prusianos como Alexander Von Humboldt seguiron ese impulso explorador que leva fóra do de un propio, facendo ver que non ten por qué ser como é.  Viaxar é unha escola de tolerancia, sirve para entrar en formas superiores de comunidade.

Así que non perdas, lector, esa mirada aberta e ancestral cando viaxes, se non queres levar enriba todo o teu mundo sen aspirar a que sexa cambiado. Sería como dar voltas en torno á cárcere do idéntico. Pola contra, lixeiros de equipaxe como dicía Machado é como se debe viaxar na vida.  

(EL PROGRESO, 9/07/2023)