Altos executivos, traballadores do transporte, xornaleiros,
migrantes, refuxiados, turistas. O que teñen en común estas figuras é habitar
unha nova dimensión do espazo que o antropólogo Marc Augé bautizou en expresión
célebre como “non lugares”, zonas de tránsito literalmente dislocadas como
estacións, hoteis, aeroportos, supermercados, pero tamén centros de acollida e
campos de traballo, lugares que se repiten con variacións de sabor local, que
acollen aos individuos nun espazo falsamente común, en realidade anónimo e
solitario.
Non hai aquí vontade de errancia nin de resistencia, nada
parecido a afirmar un modo de vida alternativo. O nomadismo é a precarización
da existencia sedentaria, incluso o executivo vive unha condición existencial
precaria aínda que non o sexa no plano material, aínda que non se considere
tal. E por suposto o turista, animado pola procura de recoñecemento, máis que
nada un consumidor dos máis voraces, nada que ver coa exploración e o descobremento.
En canto a refuxiados e migrantes, son os suxeitos pasivos dunha recodificación
dos fluxos animada pola mesma furia conquistadora e depredadora que sempre
acompañou ás sociedades sedentarias, que se desenvolve agora, nas tres últimas
décadas de capitalismo sen freo, nun terreo propicio.
Deslocalización e precariedade son a realidade actual da
nomadoloxía, á que habería que engadir o ciberespazo dixital como nova
modalidade de espazo liso. O nomadismo está diversificado. Existe un nomadismo
estratificado e codificado que é distinto ás migracións. O primeiro foi propio
de sociedades tradicionais nas que o desprazamento periódico estacional
impúñase como estratexia de producción (cazadores primitivos pero tamén
transhumantes e xornaleiros), cun camiño de ida e volta, similar ao turista
moderno. As migracións implican por contra un cambio de residencia que pode ser
definitivo ou en todo caso ter un difícil retorno, ou proceder dun
desprazamento provisorio que se enquista, un desprazamento voluntario que acaba
por ser forzoso.
Se o nomadismo está integrado nos circuitos do sistema do
capital éste non deixa de estar conformado polo nomadismo. A nomadoloxía foi
precursora á hora de diagnosticar o devir destas décadas, o desregulamento
xeral da economía neoliberal. Un texto clave aquí é un capítulo de Mil mesetas, “Aparato de captura”, onde
lemos: “Cando os fluxos acadan o umbral capitalista de descodificación e
desterritorialización podería pensarse que xa non hai necesidade de Estado para
asegurar a apropiación que se volve directamente económica. A economía forma
unha axiomática mundial”[1].
Deleuze e Guattari descobren nesa axiomática algúns dos
caracteres sustanciais do sistema global: o que denominan seguindo a Paul
Virilio “o Estado mínimo do anarcocapitalismo”, que opera por sustracción de
axiomas; a nova bipolaridade fundamental centro/periferia, Norte-Sur, pois “o
capitalismo central ten necesidade desta periferia constituida polo Terceiro
Mundo”; a existencia de “sures ou terceiros mundos interiores ao centro”; e ese
vaticinio tan certeiro de que nos toca vivir “a época das minorías” que non se
deixan fácilmente axiomatizar, ese fluxo micropolítico indecidible que circula
dentro da axiomática maior e despraza os seus límites.
O panorama que descobren é unha esencial isomorfía de todos
os Estados modernos. A axiomática mundial é compatible cunha polimorfía de
modelos sempre que remitan a unha metaeconomía que funciona como un arcano. Non
hai heteromorfía real, unha vez desaparecidos os Estados socialistas
burocráticos. Esta foi a axiomática da globalización descrita pola nomadoloxía.
O nomadismo desactivado foi así o verdadeiro sentido da
globalización.
No hay comentarios:
Publicar un comentario